भोटेकोशीमा उर्लिएको भेलले रसुवाको भूगोल मात्र हल्लाएको छैन, धेरै परिवारको जीवनमा कहिल्यै नमेटिने पीडाको छाप छोडेको छ। एकैछिनको प्राकृतिक प्रकोपले घर, सडक, पुल र संरचना बगाउँदा मानिसले फेरि एउटा कठोर सत्य सामना गर्नुपरेको छ—विपद् प्रकृतिबाट आउँछ, तर त्यसले निम्त्याउने क्षतिको मात्रा हाम्रो तयारी र निर्णयले निर्धारण गर्छ।
आज भोटेकोशीको किनारमा बाँकी रहेका भग्नावशेष हेर्दा एउटा प्रश्नले पछ्याउँछ—हामीले विकासका नाममा जोखिमलाई कति नजिक बोलायौँरु नदीको स्वभाव, पहाडको संवेदनशीलता र भूगोलको सीमालाई बेवास्ता गर्दै बनाइएका संरचनाले प्राकृतिक शक्तिसामु हामी कति कमजोर रहेछौँ भन्ने यो घटनाले देखाएको छ। अब विपद्लाई केवल ‘दैवी घटना’ भनेर पन्छिने होइन, त्यसबाट उत्पन्न हुने जोखिमको मानवीय पक्षमाथि गम्भीर समीक्षा गर्ने समय आएको छ।
जीवन गुमाउनुभएका सम्पूर्ण नागरिकप्रति भावपूर्ण श्रद्धाञ्जली अर्पण गर्दछु। शोकमा रहेका परिवारजनप्रति हार्दिक समवेदना व्यक्त गर्दछु। अझै आफ्ना प्रियजनको अत्तोपत्तो पर्खिरहेका परिवारको अवस्था झन् पीडादायी छ। उनीहरूका लागि राहतको प्याकेटभन्दा पहिले आफ्नो मान्छेको खबर चाहिएको छ। त्यसैले बेपत्ताको खोजीलाई औपचारिक प्रक्रियामा सीमित नराखी उपलब्ध सबै प्रविधि, दक्ष जनशक्ति र स्थानीय ज्ञानको प्रयोग गर्दै तीव्र बनाउनुपर्छ।
विपद् व्यवस्थापनको अर्थ हेलिकप्टर उडाउनु र राहत सामग्री पुर्याउनु मात्र होइन। विपद् आउनुअघि जोखिम पहिचान गर्नु, सम्भावित क्षतिको अनुमान गर्नु, स्थानीय बासिन्दालाई समयमै सचेत गराउनु र सुरक्षित स्थानमा सार्न सक्ने संयन्त्र बनाउनु पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण हो। भोटेकोशीको घटनाले हाम्रो पूर्वसूचना प्रणाली, उद्धार क्षमता र स्थानीय तयारी कति प्रभावकारी छ भन्ने प्रश्न उठाएको छ।
अब पुनर्निर्माणको नाममा हतारमा उही ठाउँमा उही संरचना दोहोर्याउनु अर्को गल्ती हुनेछ। जहाँ नदीले आफ्नो बाटो खोजिसकेको छ, त्यहाँ हाम्रो नक्साले पनि आफ्नो सोच बदल्नुपर्छ। सडक, पुल, बस्ती र सार्वजनिक संरचना निर्माण गर्दा भूगोल र जलवायु जोखिमलाई पहिलो आधार बनाइनुपर्छ। भत्केको संरचना उठाउनु पुनर्निर्माण होस तर फेरि नढल्ने संरचना बनाउनु दूरदृष्टि हो।
विपद्को समयमा देशभरबाट सहयोगको भावना जाग्छ। यो हाम्रो समाजको सुन्दर पक्ष हो। तर सहयोगको भावनालाई प्रभावकारी परिणाममा बदल्न स्पष्ट समन्वय आवश्यक छ। कहाँ कति क्षति भयो, कुन परिवार विस्थापित भयो, कसलाई तत्काल के आवश्यक छ र प्राप्त सहयोग कहाँ खर्च भयो भन्ने विवरण सार्वजनिक हुनुपर्छ। पारदर्शिता भए मात्र सहयोगप्रतिको विश्वास बलियो हुन्छ।
यस घटनाले राज्यका साथै हामी नागरिकलाई पनि आत्मसमीक्षाको अवसर दिएको छ। नदी, जंगल, पहाड र वातावरणलाई केवल स्रोतका रूपमा हेर्ने सोच बदल्नुपर्छ। विकास आवश्यक छ, तर जीवनको मूल्य चुकाएर गरिने विकास कुनै पनि अर्थमा प्रगति होइन।
आजको आवश्यकता दोषारोपण होइन, जिम्मेवारी हो।
आजको प्राथमिकता भाषण होइन, खोजी र उद्धार हो।
आजको माग आश्वासन होइन, परिणाम हो।
भोटेकोशीको पानी विस्तारै शान्त होला, तर त्यसले छोडेको प्रश्न शान्त हुनु हुँदैन। यो विपद्बाट हामीले सिकेनौँ भने अर्को विपद्ले फेरि उही प्रश्न दोहोर्याउनेछ।
हराएका मानिसको खोजी गरौँ, पीडितको आँसु पुछौँ र भोलिको जोखिम घटाउने निर्णय आजै गरौँ। भोटेकोशीमा बगेको जीवन फेरि फर्काउन सकिँदैन, तर बाँचेका जीवनलाई सुरक्षित भविष्य दिन सकिन्छ। यही नै यो विपद्प्रतिको हाम्रो साँचो उत्तरदायित्व हो।
अमृता पौडेल असिम
